سلامتی

آیا داروهای خواب آور ما را معتاد می‌کنند؟ | بیماری

سپتامبر 20, 2019

زندگی مثبت/ دکتر امیر شعبانی: داشتن یه خواب راحت و بی نگرانی نقش مهمی در موندگاری سلامت جسمی که سلامت روان هم بخشی از اون هستش؛ داره. کم خوابی چه به دنبال عوامل خارجی یا مریضیای دیگه بروز کرده باشه و چه از قصد و به دلیل تمایل فرد به کار کردن زیاد یا اشتغالات و تفریحات شبونه باشه، در بروز بعضی از مریضیا و کوتاه کردن طول عمر فرد موثره.

خیلی از مردم از مشکلات خواب شاکی هستن؛ کم خوابی، پرخوابی، خواب منقطع، خواب بی لیاقت، خواب سبک، خُرخُر یا مشکل تنفسی در خواب، بی قراری پاها قبل از خواب، کابوس، راه رفتن در خواب، حرف زدن در خواب و…. خیلی از مردم هم از داروهای خواب آور واسه افزایش مقدار یا کیفیت خواب خود بهره می گیرند.

عموما یکی از این ۲ نکته در تصور آدمایی که واسه بهبود خواب خود به دکتر مراجعه می کنن نسبت به داروهای خواب آور دیده می شه: «مخالفت با مصرف داروهای خواب آور که اونا رو مضر و عامل اعتیاد می دانند» یا «درخواست واسه ادامه داروی خواب بیاری که مدت هاست مصرف می کنن». نظر کدوم گروه درست تر اه؟ مصرف داروهای خواب آور اعتیادآوره؟ خواب کسی که مدت هاست از این داروها مصرف می کنه و بازم دچار کم خوابیه، قابل اصلاحه؟ به جواب این ۲ سوال می پردازم.

درمان کم خوابی

واسه بهبود کم خوابی باید نکاتی رو در نظر داشت:

کم خوابی، نشونه یه مریضی دیگه س

خیلی از بیماران ممکنه از سرفه، تب یا درد در رنج باشن. برطرف کردن هر کدوم از این نشونه ها بدون رسیدگی به دلیل اونا ممکنه عواقب وخیمی داشته باشه. مثلا سرفه یا تب ممکنه نشونه ای از یه مریضی عفونی و درد نشونه ای از هر کدوم از مریضیای عمومی بدن باشه. مصرف داروهای ضدسرفه، تب بُر یا مسکن بدون تشخیص مشکل زیربنای اونا به پیشرفته تر شدن مریضی زمینه ای کمک می کنه و درمان رو به تاخیر می اندازد. این در حالیه که در خیلی از موارد، سرعت عمل نقش مهمی در درمان داره. کم خوابی هم عموما یه نشونه س نه یه مریضی جداگونه، پس باید دنبال دلیل گشت نه اینکه فقط با یه داروی خواب آور روی نشونه مهمی که می تونه در رسیدن به شناسایی مریضی عامل اون کمک کننده باشه، سرپوش گذاشت و درمان اصلی رو به تاخیر انداخت.

کم خوابی ممکنه تنها نشونه ای از رعایت نیردن بهداشت خواب باشه. در عین حال می تونه نشونه ای از ناتوانی در مدیریت مناسب تنشای روزمره یا رویدادهای ناخوشایند، یه مریضی عمومی یا عضوی (مانند مریضیای ریوی) یا نشون دهنده هر کدوم از مریضیای روان پزشکی مانند مشکلات افسردگی و اضطرابی باشه. پس آزمایش دلیل بروز کم خوابی مهم تر از رفع فوری اون هستش.

اصول بهداشت خواب

هر فردی – چه دچار مریضی باشه و چه نباشه – واسه حفظ ویژگیای مطلوب خواب خود، لازمه همیشه نکاتی رو رعایت کنه:

روش نادرست: «من هر شب بعد از صرف قهوه و به آخر رسیدن برنامه های تلویزیون که در حالت استراحت روی تختخوابم تماشا می ینم، می خوابم.»

روش درست: «من هر شب در ساعت معینی می خوابم و هر روز حتی در تعطیلات در ساعت معینی بیدار می شوم. از اتاق خواب واسه تماشای تلویزیون یا رسیدگی به کارای روزمره استفاده نمی کنم و قبل از خواب غذای سنگین، چای، قهوه، نوشابه یا سیگار مصرف نمی کنم. قبل از خواب تلویزیون تماشا نمی ینم و با رایانه کار نمی کنم ولی ممکنه روزنامه یا کتاب بخونم.»

روش نادرست: «حالا خوبیش اینه عصرها همیشه یه خواب حسابی دارم ولی بدبختانه شبا خیلی دیر خوابم می برد.»

روش درست: «تلاش می کنم روزا کمتر بخوابم تا شبا راحت خوابم ببره. هر وقت دوره های بی خوابی شروع می شه، روزا جلوی خوابم رو می گیرم.»

روش نادرست: «واسه رفع بی خوابی شبونه، عصرها شدیدا ورزش می کنم که تا نزدیک زمان شام طول می کشد.»

روش درست: «دائم و با برنامه ورزش می کنم ولی تلاش می کنم این برنامه ۶ ساعت قبل از خواب انجام شه. غروبا بعضی وقتا از راه آروم سازی که یاد گرفتیم استفاده می کنم و حموم با آب گرم قبل از خواب هم بعضی وقتا به بهتر شدن خوابم کمک می کنه.»

روش نادرست: «هر وقت خوابم نمی بره تا حدود ۲ ساعت در تختخواب در تقلا هستم و نگرانم که صبح خواب بمونم.»

روش درست: «هر وقت خوابم نمی بره از تختخواب بیرون می آیم و چند دقیقه به کارای عقب افتادم می پردازم یا کتاب می خونم. تلاش می کنم محیط خواب خنک و به طور کامل تاریک باشه.»

درمان دلیل زمینه ای

در نزدیک به اتفاق موارد کم خوابی، علتی پشت اون نهفتهه. به جز دلایل جسمی که اشاره ای به اون شد، شکلای جور واجور مشکلات افسردگی و اضطرابی ایجاد کننده یم خوابی هستن. فرد دپرس به جز بی حوصلگی، ناامیدی و کاهش اعتماد به نفس، بیشتر در خوابیدن هم دچار مشکله.

 اگه اینجور فردی فقط با مصرف داروهای خواب آور، کم خوابی خود رو به ظاهر جبران کنه، در واقع با ایجاد تاخیر در درمان افسردگی، علاوه بر اینکه زجر به وجود اومده به وسیله این مریضی رو تحمل می کنه، ممکنه رسیدن به نتیجه مطلوب از درمان بعدی رو سخت تر کنه یا با ایجاد وابستگی به داروی خواب آور، یه «کم خوابی مقاوم به درمان» رو هم به مشکل افسردگی موجود اضافه کنه. مانند اینکه فرد دچار عفونت ریوی با مصرف خودسرانه داروی ضدسرفه و بدون درمان با آنتی بیوتیک، باعث گسترش عفونت ریوی و ایجاد مریضی مقاوم به درمان شه.

اگه در موارد مریضی افسردگی یا اضطرابی، درمان از اول به درستی معطوف به آرامش افسردگی و اضطراب شه، در آخر مشکل خواب فرد هم بهبود می یابد. حتی در مورد فرد دپرس ای که مدتا به شکل کشکی و هردم بیل داروهای خواب آور مصرف کرده و بازم دچار کم خوابیه، شروع درمان با داروهای دارای اثر دوگانه ضدافسردگی و خواب آور می تونه کارساز باشه.

درمان دارویی

واسه درمان دلیل زمینه ای کم خوابی که در بیشتر موارد یه مشکل افسردگی یا اضطرابیه، مصرف داروهایی که ضدافسردگی نام دارن و در واقع هم ضدافسردگی ان و هم ضداضطراب، در بیشتر موارد کفایت می کنه. با این حال، از اونجا که اثر این داروها معمولا چند هفته پس از شروع مصرفشون شروع می شه، دکتر معمولا داروی سریع الاثری مانند داروهای خواب آور نام برده شد. در این مطلب رو به عنوان داروی کمکی تجویز و بیشترین حد پس از چند هفته قطع می کنه. این قطع زودتر از موعد معمولی داروی خواب آور مانع از ایجاد وابستگی می شه و البته داروی اصلی ضدافسردگی بیشتر تا یه مدت واسه جلوگیری از برگشت علایم ادامه می یابد. داروهای ضدافسردگی برخلاف داروهای خواب آور باعث وابستگی نمی شن. البته همیشه استثنائاتی در تجویز داروها هست که با نظر دکتر اعمال می شه. مثلا دکتر ممکنه مصرف دراز مدت داروی خواب آور رو هم در مواردی لازم بدونه.

درمان غیردارویی

روشای غیردارویی مانند روان درمانیای شناختی رفتاری هم در درمان کم خوابی می تونه اثر داشته باشه. البته این درمانا در بیشتر موارد بازم باید معطوف به درمان اضطراب و افسردگی شه.

مصرف داروهای خواب آور اعتیادآوره؟

در گذشته از داروهایی مانند فنوباربیتال واسه بهبود خواب استفاده می شد که حالا اصلا جایگاهی در این نداره. امروزه داروهای متنوعی مانند دیازپام، کلونازپام، لورازپام و آلپرازولام فت و فراوون به این منظور تجویز و مصرف می شن. این داروها عموما اول مصرف باعث ایجاد خوابی با کیفیت مطلوب می شن و از طرفی اثر ضداضطراب دارن و باعث افزایش آرامش فرد می شن. با این حال، مصرف خودسرانه اونا اصلا پیشنهاد نمی شه و در خیلی از موارد اثر خواب بیاری اونا پس از یه مدت کاهش می یابد. حتی ممکنه در مواردی در درازمدت به شدید شدن مشکلات خواب منجر شن طوری که کاهش مقدار یا قطع مصرفشون به بهتر شدن کیفیت خواب کمک کنه.

از طرف دیگه، مصرف خودسرانه این داروها در آدمایی که مشکل تنفسی دارن ممکنه به وخامت وضعیت تنفسی برسه. در جواب به سوال بالا، می توان گفت این داروها قابل سوءمصرف هستن و البته این سوءمصرف عموما به وسیله آدمایی که دچار اعتیاد به موادمخدر یا محرک هستن دیده می شه. با این حال، این داروها اگه زیرنظر دکتر مصرف شن و براساس تشخیص درست و در مدت نیاز به کار روند، تاثیر زیادی در بهبود خواب و علایم اضطرابی افراد دارن و در واقع در این شکل مصرف، باید اونا رو جزو داروهای خیلی کم آسیب به حساب آورد.

جمع آوری به وسیله بخش مقالات پزشکی و بهداشتی سایت آکا

  • مطالب در رابطه
  • جلوگیری بیمارستانا از پذیرش کودکان معتاد/ بهزیستی از کودکان معتاد نگهداری نمی کنه

No Comments

Leave a Reply